میادین مشترک نفت و گاز به مثابه کوهی از سکه‌های طلا میان دو کشور همجوارند. هر کشوری که بیشتر تلاش کند، سکه‌های بیشتری بر می‌دارد و برنده میدان خواهد شد. لذا توسعه میادین مشترک یکی از الزامات کشور و مصداق تحقق سیاست‌های اقتصاد مقاومتی به شمار می‌رود. ایران بیش از 11 میدان مشترک با همسایگان خود دارد که برخی توسعه‌یافته و برخی هم هنوز در میانه راه‌اند. متأسفانه با وجود اهمیت توسعه هرچه سریعتر این میادین تا پیش از دولت یازدهم بسیاری از میدان‌های مشترک و مهم کشور دست نخورده باقی مانده بودند. آن هم در شرایطی که کشور رقیب با ظرفیت قابل قبولی به برداشت نفت و گاز از میدان مشترک مشغول بود. برای مثال در میدان مشترک پارس‌جنوبی. قطر تا کنون بیش از 2 برابر ایران از این میدان گاز برداشت کرده است. چراکه سال هاست طرح توسعه میدان در بخش قطری که معروف به «گنبد شمالی» است را تکمیل کرده اما ایران تازه در سال 95 به تولید روزانه برابر با این کشور دست یافت.

سال 92 میزان تولید روزانه قطر دوبرابر ایران بود. به طوری که در آن سال روزانه 280 میلیون مترمکعب از مخزن مشترک پارس جنوبی گاز برداشت می‌کردیم. اما در  دولت یازدهم این رقم به575 میلیون متر مکعب در روز رسید و بالاخره در روزهای پایانی سال 95 توانستیم به تولید روزانه برابر با قطر دست یابیم. توسعه میدان گازی پارس جنوبی از سال 76 شروع شده و تا امروز 21 فاز استاندارد آن به بهره‌برداری رسیده است. 5 فاز در دولت اصلاحات، 5فاز در دولت احمدی‌نژاد و 11 فاز در دولت تدبیر و امید. با یک حساب سرانگشتی می‌توان دریافت که در دولت یازدهم حجم تولید گاز از میدان مشترک پارس جنوبی بیش از دو برابر شد. فازهایی که در این 4 سال به بهره‌برداری رسید عبارتند از فاز 12 (معادل 3 فاز استاندارد)، 15 ، 16، 17 ، 18، 19 (معادل 2 فاز استاندارد)، فاز 20 و 21. اما این تنها طرح توسعه میادین مشترک در دولت یازدهم نبود.

افزایش 200 هزار بشکه‌ای تولید از غرب کارون

«غرب کارون» یکی از گنجینه‌های مهم نفت خام کشور به شمار می‌رود که اغلب مخازن نفتی آن میان ایران و عراق مشترک است. این دولت با تمرکز بر توسعه این میدان توانست طی چهار سال برداشت نفت خام از این حوزه نفتی را بیش از 200 هزار بشکه در روز افزایش دهد. به گفته غلامرضا منوچهری، معاون توسعه و مهندسی شرکت ملی نفت ایران «اکنون میزان برداشت نفت خام از میادین مشترک غرب کارون به بیش از 280 هزار بشکه در روز رسیده است.» اتفاق مهمی که به کاهش فاصله برداشت نفت خام میان ایران و عراق از این حوزه کمک کرد.

منوچهری، معاون توسعه و مهندسی شرکت ملی نفت در گفت‌و‌گو با «ایران» اذعان کرد: ابتدای دولت یازدهم برداشت نفت خام از میادین غرب کارون حدود 65 هزار بشکه در روز بود. اما طی 4 سال این رقم بیش از 4 برابر افزایش یافت و به 280 هزار بشکه در روز فعلی رسید. وی با اشاره به اینکه قرارداد توسعه میادین غرب کارون تا کنون از نوع بیع متقابل بوده، گفت: بهار امسال برداشت نفت از میادین غرب کارون بیشتر نیز می‌شود. به این ترتیب که برداشت نفت خام از میدان یاران جنوبی به ١٠ هزار بشکه در روز می‎رسد و با احتساب تولید روزانه ٧٥ هزار بشکه نفت در آزادگان شمالی، ١١٠هزار بشکه در یادآوران، ٣٠ هزار بشکه در یاران شمالی و حدود ١٦٠ هزار بشکه در دارخوین، تولید مجموع ٦ میدان نامبرده تا پایان بهار امسال به مرز ٥٠٠هزار بشکه در روز خواهد شد.

میادین نفتی یادآوران، آزادگان شمالی و یاران شمالی از جمله میادین مشترک کشور هستند که یکی از اولویت‌های دولت یازدهم بهره‌برداری از این میادین بوده است.به طور کلی حوزه نفتی غرب کارون در خوزستان متشکل از دو ناحیه نفتی آزادگان (شامل میادین آزادگان شمالی، آزادگان جنوبی، یاران شمالی و یاران جنوبی) و میدان نفتی یادآوران (شامل دو ناحیه نفتی کوشک و حسینیه) با ذخیره نفت درجا، در مجموع بالغ بر 67میلیارد بشکه نفت درجا است.

منوچهری با بیان اینکه میادین یاران، آزادگان شمالی و یادآوران برای نخستین‌بار در این دولت به بهره‌برداری رسید، اظهار کرد: با توسعه این بخش از میدان قراردادهای فعلی تمام خواهد شد و مرحله اول توسعه میدان به پایان خواهد رسید. وی قراردادهای جدید نفتی برای توسعه غرب کارون را با محوریت افزایش ریکاوری مخزن (ضریب بازیافت نفت از مخزن) عنوان کرد و گفت: در مرحله دوم توسعه غرب کارون، هدفگذاری ما رسیدن به تولیدی بیش از یک میلیون و 200 هزار بشکه در روز است. وی با اشاره به اینکه نخستین مناقصه نفتی برای توسعه آزادگان است، اظهار کرد: اکنون مذاکرات و مقدمات برگزاری مناقصه با روند قابل قبولی در حال طی شدن است و مناقصه آزادگان تا پایان دولت یازدهم برگزار خواهد شد تا یک شرکت معتبر و صاحب تکنولوژی کار توسعه را در دست گیرد. وی بالاترین ضریب بازیافت پیشنهاد شده از سوی سرمایه‌گذاران را 20 درصد عنوان کرد و گفت: در حال حاضر ریکاوری مخزن آزادگان بسیار کمتر از 5 درصد آمده در متن قرارداد است. با تحقق ضریب بازیافت 20درصدی می‌توانیم تولید و عمر مخزن را به همین نسبت افزایش دهیم.

برداشت نفت از لایه‌های نفتی پارس جنوبی، برای نخستین بار

بهره‌برداری فاز اول طرح توسعه لایه نفتی پارس جنوبی با ظرفیت تولید ٣٥هزار بشکه نفت در روز یکی از آرزوهای دیرینه ایران بود که در آخرین روزهای سال 95 به واقعیت پیوست. اکنون ایران بیش از 25 هزار بشکه در روز از این میدان نفتی مشترک با قطر نفت خام برداشت می‌کند. اتفاق مهمی که اگرچه حجم آن محدود است اما سرآغاز خوبی به شمار می‌رود. این طرح هفته گذشته با حضور دکتر حسن روحانی، رئیس جمهوری به بهره‎برداری رسید و دو فاز توسعه‌ای دیگر نیز دارد که با اجرای آن تولید ایران از لایه‌های نفتی به بیش از 150 هزار بشکه در روز خواهد رسید.

قطر اکنون بیش از 300 هزار بشکه در روز از این لایه‌های مشترک نفت خام برداشت می‌کند و در غیاب ایران با خیالی آسوده به تولید نفت پرداخته است. به حدی که فشار مخزن تا اندازه‌ای افت کرده اما جلوی ضرر را از هرجا بگیری منفعت است و ما باید هرچه زودتر به تولید 150 هزار بشکه دست یابیم.

این دولت با ثبت 11 فاز گازی میدان مشترک پارس جنوبی، لایه‌های نفتی این میدان و میادین مشترک غرب کارون در کارنامه خود توانست موفق‌ترین دولت در زمینه توسعه میادین مشترک باشد.