امروز رییس جمهور بر اساس اصل یکصدو بیست و چهارم قانون اساسی، علی اکبر صالحی را به عنوان "معاون رییس جمهور و رییس سازمان انرژی اتمی منصوب کرد.

به گزارش سحر ، صالحی با این انتصاب برای دومین دوره پیاپی به معاونت رییس جمهور و هم چنین ریاست سازمان انرژی اتمی رسید.

به این بهانه مروری داریم بر تاریخچه عملکرد و وظایف سازمان انرژی اتمی و همچنین تمام روسای سازمان انرژی اتمی از آغاز تا کنون.

سازمان انرژی اتمی

نخستین ایجاد علاقه برای توسعه فناوری هسته‌ای در کشور به حدود نیم قرن قبل برمی‌گردد. دلیل اصلی این رویکرد در آن زمان بیشتر نتیجه موفقیتهای اعجاب‌انگیز کشورهای صنعتی در کاربرد موفق این فناوری بوده است. در آن دوره تسلط بر فناوری هسته‌ای معادل با پیشرفت و صنعتی‌شدن کشورها بود. در اواسط دهه سی خورشیدی اولین سفارش خرید تجهیزات مورد نیاز فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی هسته‌ای از خارج کشور توسط دانشگاه تهران انجام گردید. یک سال بعد مرکز اتمی دانشگاه تهران تأسیس و با احداث و بهره‌برداری از راکتور تحقیقاتی پنج مگاواتی تهران در سال 1346 سنگ‌بنای علوم و فنون هسته‌ای در ایران نهاده شد.

با تأسیس سازمان انرژی اتمی ایران در سال 1353 و انتقال مرکز اتمی دانشگاه تهران به آن، ماموریتهای مربوط به توسعه فناوری هسته‌ای، به ‌ویژه تولید برق با استفاده از نیروگاه‌های اتمی در کشور به این سازمان واگذار شد. در ماده یک قانون سازمان انرژی اتمی ایران - مصوب تیرماه 1353 - دلیل اصلی تأسیس سازمان "برای استفاده از اشعه و انرژی اتمی در صنایع، کشاورزی و خدمات و ایجاد نیروگاههای اتمی و کارخانه‌های شیرین کردن آب شور، تولید مواد اولیه مورد نیاز صنایع اتمی، ایجاد زیربنای علمی و فنی لازم برای اجرای طرح‌های مزبور همچنین برقراری هم‌آهنگی و نظارت بر کلیه امور مربوط به انرژی اتمی در کشور" بیان شده است. وظایف تفصیلی نیز در ماده سه این قانون آمده  است.

در سالهای باقیمانده تا پیروزی انقلاب اسلامی (حدود4 سال)، سازمان هدف احداث 23000 مگاوات نیروگاه هسته‌ای تولید برق را در دستور کار داشت و بر این مبنا قراردادهای متعددی را برای احداث نیروگاه‌های هسته‌ای و دسترسی به سوخت هسته‌ای مورد نیاز منعقد نمود که پیگیری آنها سبب گسترش سریع سازمان گردید. علاوه بر آن پشتیبانی علمی و فنی از این فناوری نیز که بیشتر با حمایت کشورهای توانمند هسته‌ای بود، آغاز شد.

با پیروزی انقلاب اسلامی و به دلیل شرایط خاص کشور که حاصل تنش‌ها و دگرگونی‌های اوایل انقلاب بود، تبلیغات منفی و جوسازی علیه برنامه هسته‌ای کشور از طریق عوامل خارجی و در برخی موارد عناصر داخلی آغاز شد. تمام اتفاقات آن دوره سبب شد در عمل تا ابتدای سال 1361 اقدام خاصی برای برنامه‌ریزی مجدد و یا پیگیری برنامه‌های در دست انجام فناوری هسته‌ای در کشور صورت نگیرد. پیش از انقلاب سازمان زیر نظر مستقیم نخست‌وزیری فعالیت می‌کرد، در این دوره به یکی از معاونت‌های وزارت نیرو تبدیل شد. سرانجام در آخرین جلسه هیأت وزیران در اسفند ماه سال 1360، استقلال سازمان انرژی اتمی ایران برای انجام وظایف قانونی مجدداً به تصویب دولت رسید. به این ترتیب سیاست‌گذاران کلان کشور با گذر از چالش‌های ابتدای پیروزی انقلاب تصمیم گرفتند گام‌های جدید و جدی را در راه دستیابی کشور به فناوری هسته‌ای بردارند.

اگر چه سازمان انرژی اتمی ایران پس از سال 1360، دوره های متفاوتی را از نظر سازماندهی و پیگیری اهداف کلان داشته است اما نقطه مشترک تمامی آنها تأکید بر موضوع توسعه کاربردهای صلح‌آمیز هسته‌ای و به تبع آن گسترش پژوهش‌های مرتبط بوده که همواره در سخت‌ترین شرایط به عنوان اصلی‌ترین مسئولیت سازمان پیگیری شده است.

در سالهای گذشته سازمان انرژی اتمی ایران برای دستیابی به توسعه درون‌زای علوم و فنون هسته‌ای در کشور، ساختارها و واحدهای سازمانی بسیاری را در سراسر کشور ایجاد و تجهیز نموده است. این تلاش‌ها منجر به تشکیل شرکت‌های مهندسی و تخصصی در زمینه‌های مختلف فعالیت‌های سازمان و ایجاد پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای با هدف توسعه و گسترش فعالیت‌های تحقیقاتی در زمینه فناوری هسته‌‌ای شده است.

در حال حاضر عمده فعالیت‌های علمی در دست انجام سازمان انرژی اتمی ایران عبارت است از:

-       طراحی، احداث و بهره‌برداری از نیروگاه‌های هسته‌ای قدرت

-    طراحی، احداث و بهره برداری از شتابدهنده ها برای کاربرد پزشکی ، صنعت و کشاورزی

-    کاربرد لیزر در پزشکی و صنعت

-       چرخه سوخت هسته‌ای

-       احداث و بهره‌برداری از راکتورهای تحقیقاتی از نوع شکافت و هم‌جوشی (گداخت) هسته‌ای

-       فعالیت‌های تحقیقاتی با هدف توسعه کاربرد پرتوها در صنعت، کشاورزی و پزشکی

-       نظارت بر ایمنی فعالیت‌های هسته‌ای در کشور از طریق مرکز نظام ایمنی هسته‌ای کشور

رئیسان سازمان انرژی اتمی

طی حدود 40 سالی که از عمر سازمان انرژی اتمی ایران می‌گذرد، شش نفر به عنوان رئیس، سکان هدایت آن را در دست داشته‌اند.

اکبر اعتماد (۱۳۵۳–۱۳۵۷)

اکبر اعتماد، بنیانگذار و نخستین رئیس سازمان انرژی اتمی ایران است که به «پدر فناوری هسته‌ای ایران» شهرت یافته‌است. او سال ۱۳۰۹ در همدان به دنیا آمد. برای ادامه تحصیل به سویس رفت و در سال ۱۹۶۳ از دانشگاه لوزان سوئیس فارغ‌التحصیل شد. در سال ۱۳۴۴ به ایران بازگشت و توسط صفی اصفیا، رئیس وقت سازمان برنامه و بودجه، بعنوان مشاور فنی طرح پژوهش‌های رآکتور اتمی استخدام شد. سال بعد، دفتر انرژی اتمی سازمان برنامه و بودجه را بنا گذاشت و خود به مدیریت آن منصوب شد و تا سال ۱۳۴۶ دراین مسوولیت باقی‌ماند. در سال ۱۳۴۷ به سمت اولین رئیس مؤسسه تحقیقات و برنامه‌ریزی علمی و آموزشی، که بدیل ایرانی مرکز ملی پژوهش‌های علمی (CNRS) در فرانسه بود، منصوب شد. در سال ۱۳۵۳ ریاست سازمان انرژی اتمی ایران را به دست گرفت و این سازمان را بنیان نهاد. اعتماد تا سال ۱۳۵۷ ریاست سازمان انرژی اتمی ایران را به دست داشت. از او هم چنین مؤسس و اولین رئیس دانشگاه بوعلی سینا همدان یاد می شود.

 

فریدون سحابی (سرپرست) (۱۳۵۸–۱۳۶۰)

فریدون سحابی متولد۱۳۱۶، اولین رئیس سازمان انرژی اتمی بعد از انقلاب بود. او سومین فرزند یدالله سحابی، از بنیانگذاران نهضت آزادی و برادر عزت‌الله سحابی (رئیس شورای ملی مذهبی) است. سحابی دارای مدرک دکترا در رشته زمین‌شناسی و اکتشاف نفت از دانشگاه لندن است. او بعد از پایان تحصیلات به ایران آمده و به عضویت هیئت علمی دانشگاه تهران انتخاب شد. فریدون سحابی در سال ۱۳۵۸ در کنگره نهضت آزادی به عضویت در شورای مرکزی انتخاب شد. او در آستانه پیروزی انقلاب عضو کمیته استقبال از امام خمینی بود و پس از انقلاب ۱۳۵۷ به سمت معاون وزیر نیرو در امور انرژی و سرپرستی سازمان انرژی اتمی ایران در دولت موقت انتخاب شد. ریاست او بر سازمان انرژی اتمی تا سال ۱۳۶۰ ادامه داشت اما تا سال ۶۵ در سمت معاون وزیر نیرو حضور داشت. فریدون سحابی بیانیه پیروزی انقلاب را در۲۲ بهمن ۱۳۵۷ در رادیو خواند.

رضا امراللهی (۱۳۶۰–۱۳۷۶)

رضا امراللهی متولد ۱۳۲۵ در یزد، کارشناسی فیزیک را از دانشگاه ملی ایران، کارشناسی ارشد مهندسی برق را از دانشگاه لامار آمریکا، مدرک دوره مهندسی هسته‌ای از مرکز تحقیقات هسته‌ای مل در بلژیک و دکترای فیزیک پلاسما را از دانشگاه پاریس دریافت نمود. وی پس از سال ۱۳۵۹ مسئولیت‌های متعددی درسازمان انرژی اتمی ایران پذیرفت و نیز در دانشگاه صنعتی امیرکبیر و خواجه نصیرالدین طوسی به تدریس پرداخت. او دورهٔ دکترا را در دانشکده مهندسی هسته‌ای و فیزیک دانشگاه صنعتی امیرکبیر تهران راه‌اندازی کرد. او به همراه برخی از مسئولین رشتهٔ مهندسی انرژی را در مقطع کارشناسی در وزارت علوم تصویب کرد. این رشته از سال ۱۳۹۴ اولین ورودی‌ها را در دانشگاه صنعتی امیرکبیر پذیرفت. او همچنین برای مدتی قایم مقام وزیر نیرو بود.

 

غلام‌رضا آقازاده (۱۳۷۶–۱۳۸۸)

غلامرضا آقازاده  متولد ۱۳۲۷ وزیر نفت ایران از سال ۱۳۶۴ تا ۱۳۷۶ در دولت دوم موسوی  و دولت های هاشمی و از سال ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۸ در دولت های خاتمی رئیس سازمان انرژی اتمی ایران و معاون رئیس‌جمهور ایران بود. وی در تیر ۱۳۸۸ از این مقام استعفا داد. او هم‌اکنون به‌عنوان یکی از اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام فعالیت می‌نماید.آقازاده در سال ۱۳۴۹ لیسانس ریاضی و در سال ۱۳۵۴ لیسانس مهندسی کامپیوتر از دانشگاه تهران اخذ نمود. وی یکی از اعضای فعال حزب جمهوری اسلامی بود. او در سال ۱۳۵۸ مدیر داخلی روزنامه جمهوری اسلامی شد، که توسط میرحسین موسوی اداره می‌شد. در سال ۱۳۵۹ وقتی میرحسین موسوی وزیر امور خارجه شد، آقازاده معاون وی در امور اقتصادی و سرمایه‌گذاری شد. هنگامی که میرحسین موسوی به مقام نخست وزیری رسید، آقازاده معاونت اجرایی نخست وزیر را بر عهده گرفت.

 

علی‌اکبر صالحی (۱۳۸۸–۱۳۸۹)- بار دوم (مرداد ۱۳۹۲ تاکنون)

علی‌اکبر صالحی متولد۴ فروردین ۱۳۲۸، معاون رئیس جمهور و رئیس فعلی سازمان انرژی اتمی ایران است. صالحی پیشتر از سال ۱۳۸۸ تا ۱۳۸۹ نیز همین سمت را برعهده داشت. صالحی تحصیلات خود را در دانشگاه آمریکایی بیروت و مؤسسه فناوری ماساچوست در رشته‌های فیزیک و مهندسی هسته‌ای انجام داده است. او استاد مهندسی انرژی دانشگاه صنعتی شریف است و دو دوره رئیس این دانشگاه بوده‌است. صالحی مدتی معاون آموزشی وزیر وقت علوم (دکتر ایرج فاضل) شد. امّا پس از مدتی استعفاء کرد و به بخش مهندسی هسته‌ای دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه صنعتی شریف بازگشت. صالحی در سال ۱۳۶۷ به عنوان اولین رئیس دانشگاه بین‌المللی اسلامی امام خمینی قزوین انتخاب شد. اما به دلیل بیماری رئیس وقت دانشگاه صنعتی شریف نتوانست در این سمت بماند و مجدداً به ریاست دانشگاه صنعتی شریفمنصوب شد. وی بین سالهای ۱۳۶۱ تا ۱۳۶۴ و ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۲ ریاست دانشگاه صنعتی شریف را بر عهده داشت. او پس از دو دور ریاست بر این دانشگاه، به عنوان نمایندهٔ ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی انتخاب شد که تا سال ۱۳۸۲ در این سمت مشغول کار بود. صالحی مسلط به زبانهای انگلیسی، عربی و اسپانیولی است و با زبانهای ترکی، فرانسوی و آلمانی آشنایی دارد. پروژه غنی سازی ۲۰ درصدی سوخت هسته‌ای و تبدیل آن به صفحات سوخت برای بکارگیری در راکتور تحقیقاتی تهران که از افتخار آمیزترین پروژه‌های علمی تحقیقاتی دانشمندان هسته‌ای ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی شمرده می‌شود، بنا به پیشنهاد دکتر صالحی آغاز و تحت راهنماییهای وی با موفقیت به انجام رسید. صالحی در ۱۹۹۸ توسط رئیس جمهور سید محمد خاتمی به عنوان نمایندهٔ دائم ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی منصوب شد و به مدت پنج سال تا دسامبر ۲۰۰۳ (دی ۱۳۸۲) در این سمت فعالیت کرد. او در ۱۸ دسامبر ۲۰۰۳، از سوی ایران پروتکل الحاقی ان.پی. تی را امضاء کرد. صالحی در سال ۱۳۸۳ و همزمان با آغاز مذاکرات ایران به رهبری حسن روحانی و سه کشور اروپایی در رابطه با برنامه هسته‌ای ایران، از سوی کمال خرازی، وزیر امور خارجه دولت هشتم به عنوان مشاور وزیر در مسائل بین‌الملل منصوب شده و در برخی جلسات مذاکرات هسته‌ای حضور داشت.پس از اعلام استعفای غلامرضا آقازاده از ریاست سازمان انرژی اتمی ایران در تیرماه ۱۳۸۸، محمود احمدی‌نژاد رئیس جمهور وقت ایران، صالحی را به عنوان جانشین آقازاده منصوب کرد. پس از برکناری منوچهر متکی که در سفر دیپلماتیک به سر می‌برد در آذرماه ۱۳۸۹، صالحی با حفظ سمت ریاست سازمان انرژی اتمی به عنوان سرپرست وزارت امور خارجه ایران منصوب شد. او در تاریخ ۳ بهمن ۱۳۸۹، به عنوان وزیر پیشنهادی امور خارجه به مجلس شورای اسلامی معرفی شد و در دهم بهمن از مجلس رای اعتماد گرفت و رسماً وزیر امور خارجه شد. حسن روحانی رئیس جمهوری ایران، در روز جمعه ۲۵ مرداد ۱۳۹۲ وی را به عنوان معاون رئیس جمهور و ریاست سازمان انرژی اتمی ایران برگزید. پس از تعیین محمد جواد ظریف، به عنوان وزیر امورخارجه و رئیس تیم مذاکره کننده هسته‌ای ایران با گروه پنج بعلاوه یک، علی اکبر صالحی نیز به عنوان کارشناس فنی تیم مذاکره کننده، در جریان مذاکراتی که به تفاهم هسته‌ای لوزان و توافق هسته ای منجر گردید، حضور داشت.

محمد احمدیان (سرپرست) (۱۳۸۹)

محمد احمدیان، متولد سال ۱۳۳۵ معاون سازمان انرژی اتمی ایران و رییس شرکت تولید و توسعه انرژی اتمی است که سابقه معاونت امور برق وزارت نیرو در دولت سید محمد خاتمی و محمود احمدی نژاد را داراست. وی دارای مدرک دکترای مهندسی برق از دانشگاه یومیست منچستر انگلستان است و از سال ۱۳۷۱ با عضویت در هیئت علمی دانشکده برق دانشگاه صنعت آب و برق است. همچنین وی از سال ۱۳۷۰ به مدت ۶ سال ریاست دانشگاه صنعت آب و برق را بر عهده داشت. احمدیان در مقاطعی معاونت نیروی انسانی و آموزشی (1376)، معاونت برنامه‌ریزی و نظارت (1377-1380) و همچنین معاونت امور برق (1380-1385)، معاون امور برق و انرژی (1385- 1387)  وزارت نیرو و مشاور وزیر نیرو در امور ایثارگران ( ۱۳۸۷ تاکنون) را بر عهده داشته‌است.

فریدون عباسی (۱۳۸۹–۱۳۹۲)

فریدون عباسی دوانی متولد ۱۳۳۷ در کازرون از مخالفان سرسخت توافق هسته ای است. وی روز دهم اردیبهشت ۱۳۸۶ توسط محمود احمدی‌نژاد، رئیس جمهور به علت خدمات علمی به کشور، به عنوان استاد نمونه کشوری انتخاب شد. محمود احمدی‌نژاد در تاریخ ۲۴ بهمن ۱۳۸۹ او را به عنوان معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان انرژی اتمی منصوب کرد. او تا مرداد ۱۳۹۲ این سمت را بر عهده داشت و سپس علی‌اکبر صالحی پس از ترک وزارت خارجه دوباره جایگزین او شد.

علی‌اکبر صالحی (بار دوم) (مرداد ۱۳۹۲ تاکنون)

نمایندگان ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی

علی‌اصغر سلطانیه (۱۳۶۱–۱۳۶۶)

سید خلیل موسوی بیوکی (۱۳۶۶–۱۳۷۱)

محمدصادق آیت‌اللهی (۱۳۷۱–۱۳۷۷)

علی‌اکبر صالحی (۱۳۷۷–۱۳۸۲)

«نمایندهٔ دائم ایران در دفتر سازمان ملل متحد در وین» و «نمایندهٔ ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی»

پیروز حسینی (۱۳۸۲–۱۳۸۴)- او او از ۱۳۷۸ «نمایندهٔ مقیم ایران در دفتر سازمان ملل متحد در وین» بود. با اتمام مأموریت علی‌اکبر صالحی، وظیفهٔ «نمایندگی ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی» نیز بر عهدهٔ او قرار گرفت.

محمدمهدی آخوندزاده بستی (۱۳۸۴–۱۳۸۵)

علی‌اصغر سلطانیه (بار دوم) (۱۳۸۵–۱۳۹۲)

رضا نجفی (۱۳۹۲ تاکنون)