عرصه بر اقتصاد ایران زمانی تنگ شد که تحریم‌های بانکی شدت گرفت. زمانی که بانک‌های بین‌المللی ایران را تحریم کردند و کانال‌های نقل و انتقال پول به کشور مسدود شد. زمانی که تنها راه انتقال پول یا صرافی‌هایی بود که هزینه‌های تجارت را بالا می‌برد و یا توسل به راه‌های پرخطر. مانند انتقال پول‌های چمدانی از طریق قاطر و الاغ که چندی پیش غلامعلی جعفرزاده‌ایمن‌آبادی، نماینده رشت به آن اشاره کرده و گفته بود قبل از برجام به نقطه‌ای رسیدیم که پول‌های چمدانی با قاطر و الاغ وارد کشور می‌شد. ما از طریق کردستان قاطر 20، 25 میلیون‌تومانی، یعنی گران‌تر از پراید می‌خریدیم! و پول وارد کشور می‌کردیم. در قزوین و تاکستان قاطر هم پیدا نمی‌شد!

حال گزارش‌ها نشان می‌دهد که در فاصله سال‌های 92 تا 95 روابط بانکی بین‌المللی احیا شده و تعداد روابط کارگزاری بانکی از 40 مورد در سال 92 به 234 مورد در سال 95 رسیده است. گزارش‌ها نشان می‌دهد در سال 90 تعداد بانک‌های کارگزار نظام بانکی 164 عدد بوده که با تشدید تحریم‌ها این تعداد در سال 91 به 119 عدد کاهش یافته و اوج این کاهش در سال 92 بوده که این تعداد به یک‌سوم کاهش یافته و به 40 مورد رسیده است. در سال 93 نیز روند نزولی ادامه داشته اما در سال 94 و همزمان با افزایش مناسبات خارجی و فعال شدن دیپلماسی خارجی دولت یازدهم، تعداد بانک‌های کارگزار نظام بانکی با افزایش سه‌برابری به 103 عدد رسیده است. اما پس از برجام این تعداد رشد بیش از دو‌برابری داشته و تنها ظرف 10 ماه به 234 مورد رسیده است. از طرف دیگر مروری بر روابط کارگزاری‌های بانکی نشان می‌دهد در زمان افزایش تحریم‌ها اگرچه مناسبات بانکی با بانک‌های آسیایی هم کاهش یافته بود اما اوج این کاهش را در کشورهای اروپایی می‌توان مشاهده کرد. به گونه‌ای که در سال 92 و 93 تنها 8 بانک کارگزار نظام بانکی ایران در اروپا فعال بود اما این رقم در سال 94 افزایش حدود 8‌برابری داشت و به 62 بانک کارگزار رسید و در سال 95 هم تعداد بانک‌های کارگزار ایران در اروپا به 145 عدد رسید. یعنی 18 برابر زمان روی کار آمدن دولت یازدهم. البته مناسبات و تعداد کارگزاری‌های ایران در آسیا هم کاهش یافته بود که تعداد این کارگزاری‌ها در سال 95، 82 بانک گزارش شده که نشان‌دهنده افزایش 2.5‌برابری آن در مقایسه با سال 92 است.

بر اساس این گزارش در دوران تحریم‌های بین‌المللی و از ابتدای سال 1391 تا پایان سال 1393 بسیاری از بانک‌هایی که از قبل دارای روابط کارگزاری با بانک مرکزی بودند از انجام مراودات بانکی با ایران سرباز زدند. اما از آنجا که قطع کامل روابط بانکی امکان‌پذیر نبود به منظور مقابله با تحریم‌ها 46 فقره حساب نزد 12 بانک که عمدتاً از وضعیت مالی و اعتباری بسیار ضعیفی برخوردار بودند در کشورهای چین، روسیه و بلاروس افتتاح شد. در این دوران تعداد بانک‌های کارگزار نظام بانکی کشور، در طول دولت‌های نهم و دهم، روند مستمر نزولی را طی کرده و با توجه به افزایش فشار تحریم‌های بین‌المللی به پایین‌ترین حد آن در سال 1393 رسید.

کاهش مبادلات بانکی ایران و دیگر کشورها، علاوه بر دشوار کردن امر تجارت، بر فروش نفت و شرکای نفتی ایران هم تاثیر سوئی گذاشته بود. در اوج تحریم‌ها میزان صادرات نفت ایران به شدت کاهش یافت و بر اساس برخی از گفته‌ها به کمتر از یک میلیون بشکه در روز رسید. از طرف دیگر عمده خریدار نفت ایران هند و چین بودند که به دلیل قطع بودن سیستم بانکی، شروع به تهاتر نفت با کالاهای مختلف خود کردند. اما روند نزولی خرید نفت ایران از بهار 94 و با توجه به فعالیت‌های تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای و توافقات برجام، روند صعودی در پیش گرفت و براساس آخرین آمار در پاییز 1395 تا 2 میلیون و 313 هزار بشکه در روز (بالاتر از میزان صادرات فصلی آن در سال‌های 1388 تا 1390) افزایش پیدا کرد. در سایه امضای برجام و بازگشایی مناسبات بانکی، امکان بازگشت دلارهای نفتی به ایران هم فراهم شد.

علاوه بر اینها، منابع مالی بلوکه‌شده ایران هم کم‌کم در حال آزادسازی است. از ابتدای برجام تا پایان سال 1395، مجموع حجم دارایی‌های ارزی آزاده شده بانک مرکزی رقمی بالغ بر 26.4 میلیارد دلار بوده است.

 

منبع: روزنامه آرمان ملی